Lĩnh vực kinh tế phục vụ người cao tuổi, hay còn gọi là “kinh tế bạc”, đang trở thành động lực tăng trưởng mới ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, đến năm 2030, người từ 50 tuổi trở lên sẽ chiếm 32% tổng dân số khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tại khu vực này, thị trường “kinh tế bạc” dự kiến sẽ đạt giá trị khoảng 4,6 nghìn tỷ USD vào năm 2025, phục vụ 600 triệu người trên 60 tuổi.

Tổng quan về xu hướng già hóa dân số tại Việt Nam

Theo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2019 – 2069 của Tổng cục Thống kê, Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Đến năm 2036, đất nước sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già, chuyển đổi từ xã hội “già hóa” sang xã hội “lão hóa”.

Nguồn: Tổng cục Thống kê (2020)

Dự báo cũng cho thấy xu hướng này sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng, và đến năm 2038, nhóm dân số từ 60 tuổi trở lên sẽ đạt khoảng 21 triệu người, chiếm 20% tổng dân số, có nghĩa là cứ 5 người thì có 1 người cao tuổi. Đến năm 2039, dự kiến số người cao tuổi ở Việt Nam sẽ vượt quá số trẻ em. Ngoài ra, dân số trong độ tuổi lao động đang bắt đầu giảm, và sự biến động này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế.

So với các nước ASEAN khác, từ năm 2000, Việt Nam có tỷ lệ người cao tuổi cao thứ ba, sau Singapore và Thái Lan. Đến năm 2035, với người cao tuổi chiếm gần 20% dân số, Việt Nam sẽ là quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh thứ ba trong khu vực ASEAN.

Dự báo nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi

Tại Việt Nam, các chuyên gia đánh giá rằng sức mua của người cao tuổi ngày càng được cải thiện, với nguồn thu nhập từ lương hưu, tiết kiệm và đầu tư. Khả năng chi tiêu của người cao tuổi phụ thuộc vào mức độ ổn định tài chính và kế hoạch tài chính cá nhân của họ. Trong những năm gần đây, người cao tuổi Việt Nam có xu hướng chuyển hướng chi tiêu sang các lĩnh vực sức khỏe, du lịch, giáo dục và giải trí. Có thể nói rằng dân số già hóa và đặc điểm riêng của người cao tuổi ở Việt Nam đặt ra nhiều thách thức về kinh tế - xã hội nhưng cũng tạo ra “cơ hội vàng” để Việt Nam phát triển “nền kinh tế bạc”.

Một báo cáo nghiên cứu về thị trường dịch vụ và sản phẩm chăm sóc (dược phẩm, thiết bị hỗ trợ) cho người cao tuổi do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI-HCM) thực hiện với sự hỗ trợ của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) năm 2021 đã đánh giá đây là một thị trường tiềm năng. Theo Data Bridge, thị trường tiềm năng này sẽ có tốc độ tăng trưởng hàng năm lên đến 7% trong giai đoạn từ 2020 đến 2027, và dự báo sẽ đạt giá trị 1.944 tỷ USD vào năm 2027. Các yếu tố thúc đẩy sự tăng trưởng đáng kể này là dân số già hóa, tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính ở người cao tuổi ngày càng tăng và nhận thức tốt hơn về dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà. Báo cáo cũng dự báo tốc độ tăng trưởng hàng năm (2020-2027) là 7,7% cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Thị trường dịch vụ dành cho người cao tuổi rất triển vọng, đặc biệt là đối với những khách hàng tiềm năng mà mối quan tâm chính là sức khỏe thể chất và tinh thần. Theo khảo sát năm 2020 của Prudential về cuộc sống độc lập ở tuổi già với những người tham gia ở độ tuổi 30-45, đối với họ, sức khỏe thể chất là mối quan tâm hàng đầu (59%), tiếp theo là sức khỏe tinh thần (30%), và cuối cùng là tài chính. Ước tính 85% người tham gia muốn sống độc lập khi về già. Đáng chú ý, tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở những người quan tâm nhất đến vấn đề tài chính khi về già (95%). Điều này sẽ là một thách thức vì chỉ có 40% người tham gia lên kế hoạch cho tuổi già trước tuổi 45. Trong 15-20 năm tới, những người này sẽ là khách hàng tiềm năng cho các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.

Theo nhiều phân tích từ số liệu thống kê và các báo cáo nghiên cứu khác, với số lượng người cao tuổi ngày càng tăng, nhu cầu về dịch vụ chăm sóc sức khỏe sẽ được ưu tiên hàng đầu, tiếp theo là dịch vụ sinh hoạt độc lập (chăm sóc cộng đồng), và sau đó là các dịch vụ nâng cao sức khỏe tinh thần. Báo cáo dự kiến sẽ xác định rõ các nhu cầu, cập nhật theo xu hướng và thay đổi xã hội, văn hóa, và đề xuất các cơ hội cung cấp dịch vụ cho thị trường tiềm năng này. Các chuyên gia trong ngành cũng tin rằng đầu tư vào thị trường sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi trong thời gian tới sẽ là lĩnh vực tăng trưởng cao. Xu hướng già hóa dân số ở các nước đang gia tăng, điều đó có nghĩa là nhu cầu về dịch vụ chăm sóc người cao tuổi sẽ rất cao. Bên cạnh đó, thu nhập của nhiều gia đình Việt Nam đang được cải thiện, và người cao tuổi mong muốn được hưởng chất lượng dịch vụ cao trong tuổi già.

Cơ hội từ "Làn sóng bạc"

Với mục tiêu kép là nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi và đảm bảo quyền tự chủ của họ càng lâu càng tốt, “nền kinh tế bạc” tác động đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế: giải trí, vận tải, thực phẩm, an ninh, chăm sóc sức khỏe, nhà ở, bảo hiểm, dịch vụ kỹ thuật số, và nhiều hơn nữa. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, nền kinh tế bạc có thể tạo ra cơ hội đầu tư, khởi nghiệp và tạo việc làm trong các lĩnh vực như:

• Chăm sóc sức khỏe: Khi tuổi tác tăng lên, nhu cầu về dịch vụ y tế, bệnh viện, viện dưỡng lão, dịch vụ chăm sóc tại nhà và các sản phẩm, thiết bị y tế chuyên dụng cho người cao tuổi trở nên thiết yếu hơn.
  
  
• Bất động sản: Các sản phẩm và dịch vụ nhà ở chuyên biệt, trung tâm chăm sóc dài hạn, viện dưỡng lão và khu nghỉ dưỡng thân thiện với người cao tuổi sẽ nằm trong số các danh mục đầu tư trọng điểm.
  
  
• Giáo dục và đào tạo: Các chương trình học tập suốt đời, đào tạo kỹ năng và đào tạo nghề để người cao tuổi có thể tiếp tục tham gia lực lượng lao động và tận hưởng cuộc sống là vô cùng cần thiết.
  
  
• Giải trí và thư giãn: Du lịch, các hoạt động giải trí, sự kiện văn hóa nghệ thuật, thể thao và các câu lạc bộ xã hội dành cho người cao tuổi để giao lưu, kết bạn và tích lũy kinh nghiệm được ưu tiên.
  
  
• Công nghệ: Các thiết bị thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo, ứng dụng di động, trợ lý ảo và robot hỗ trợ giúp cải thiện cuộc sống hàng ngày của người cao tuổi. Theo một nghiên cứu, thị trường toàn cầu cho “công nghệ cao thân thiện với người cao tuổi” sẽ đạt 82 tỷ USD vào năm 2030. Đây được dự báo là lĩnh vực mang lại nhiều cơ hội đầu tư hiện nay.
  
  
• Dịch vụ tài chính: Bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm chăm sóc điều dưỡng, tiết kiệm hưu trí, tư vấn tài chính cá nhân và đầu tư, quản lý tài sản cho người cao tuổi.
  
  
• Thực phẩm và Dinh dưỡng: Các sản phẩm thực phẩm và thực phẩm bổ sung được thiết kế đặc biệt để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của người cao tuổi.
  
  
• Vận tải: Dịch vụ vận tải, phương tiện dễ sử dụng, dễ tiếp cận và phù hợp với người cao tuổi, cùng với các ứng dụng hỗ trợ di chuyển.
  
  
• Lao động và việc làm: Các chính sách khuyến khích việc làm cho người cao tuổi, cung cấp cơ hội việc làm bán thời gian hoặc tư vấn chuyên nghiệp, giúp họ tiếp tục đóng góp cho lực lượng lao động.

Như vậy, phạm vi của nền kinh tế bạc bao trùm mọi khía cạnh trong cuộc sống của người cao tuổi. Điều này tạo ra cả cơ hội và thách thức cho mỗi quốc gia trong việc chủ động lập kế hoạch và phát triển một nền kinh tế bạc phù hợp với điều kiện cụ thể của mình.

Một số ví dụ :

Đối với các sản phẩm dinh dưỡng, nhiều doanh nghiệp đã nhận thấy tiềm năng và cơ hội sản xuất các sản phẩm phục vụ nhu cầu của nền kinh tế “bạc”, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ. Theo ông Zubin Trikha, Trưởng bộ phận Dinh dưỡng Chuyên biệt của Nestlé Health Science Việt Nam, xu hướng già hóa dân số Việt Nam đang mở ra những cơ hội đáng kể để phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với người cao tuổi. Với sự cải thiện về chăm sóc sức khỏe và mức sống, dân số người cao tuổi ở Việt Nam đang tăng lên cả về số lượng và sức mua. Hơn nữa, các giá trị văn hóa Việt Nam coi trọng việc chăm sóc người già trong gia đình, khiến các gia đình sẵn sàng đầu tư vào các sản phẩm giúp cải thiện sức khỏe và sự thoải mái cho người thân lớn tuổi. Do đó, tiềm năng tăng trưởng trong lĩnh vực này là rất lớn trong những năm tới.

Về thị trường bất động sản, nhiều doanh nghiệp bất động sản lớn đã nhanh chóng nắm bắt thị trường. Tháng 3 năm 2024, Vingroup chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác với Well Group (Nhật Bản) để phát triển mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đạt chuẩn quốc tế với hai hình thức: chăm sóc người cao tuổi ban ngày và chăm sóc người cao tuổi dài hạn (viện dưỡng lão). Điều này bao gồm mô hình chăm sóc người cao tuổi cao cấp tại khu đô thị Vinhomes Ocean Park 2 (Ocean City, Hà Nội). Cùng với việc nghiên cứu và triển khai mô hình chăm sóc người cao tuổi dài hạn, Vingroup cũng đang lên kế hoạch mở rộng quy mô và nhân rộng mô hình này trên toàn chuỗi để bổ sung viện dưỡng lão cao cấp vào danh sách “đặc quyền chỉ có tại Vinhomes”.

Đầu tháng 8 năm 2024, tại Hà Nam, Tập đoàn Sun cũng chính thức khởi công dự án siêu đô thị Sun Urban City, được mô phỏng theo khu nghỉ dưỡng ngoại ô với 1.001 tiện ích, nơi người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe toàn diện với viện dưỡng lão và bệnh viện chuyên biệt, cùng không gian rộng lớn để đi dạo, gặp gỡ bạn bè và con cháu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những tiện ích này chỉ đáp ứng nhu cầu của một phần rất nhỏ người cao tuổi ở khu vực thành thị, trong khi nhu cầu về sản phẩm và dịch vụ trên thị trường "người tóc bạc" vẫn còn khá lớn.

Già hóa dân số rõ ràng là một vấn đề lớn và cấp bách, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế của các quốc gia cũng như chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, cùng với các chính sách mở cửa và những tiến bộ trong khoa học công nghệ, người cao tuổi có thể sống khỏe mạnh, hạnh phúc và có ích, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của xã hội, đặc biệt khi các quốc gia chủ động thích ứng với thời kỳ già hóa dân số và chủ động nắm bắt cơ hội của “làn sóng bạc”. Tại Việt Nam, nhu cầu đối với thị trường dịch vụ người cao tuổi rất triển vọng, với 20 triệu “khách hàng tiềm năng” vào năm 2035. Đây là nguồn lực quan trọng đóng góp vào sự phát triển của đất nước bởi họ là lực lượng lao động có giá trị với nhiều kinh nghiệm, đồng thời là lực lượng tiêu dùng rất lớn, tạo đà cho hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển.

Nguồn: PeopleWise Vietnam – PeopleWise Insights